Kenniscentrum Hoogbegaafdheid zorgt voor duurzame inbedding in het onderwijs

Tot ten minste maart 2030 continueert het ministerie van OCW de opdracht aan het National Talent Centre of the Nederland (NTCN) om het Kenniscentrum Hoogbegaafdheid verder te ontwikkelen. Hierdoor kan het Kenniscentrum haar missie voortzetten: het creëren van goed, kansrijk en inclusief funderend onderwijs voor leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid.

Sinds de oprichting heeft het Kenniscentrum zich ontwikkeld tot een toonaangevend platform voor praktijk, wetenschap en beleid in het funderend onderwijs. Onder leiding van programmamanager Eleonoor van Gerven is het Kenniscentrum uitgegroeid tot een nationale en internationale speler, met aandacht voor de meest actuele inzichten op het gebied van (hoog)begaafdheid. Er verschenen al zo’n vijftien publicaties over onder andere onderpresteren, versnellen, traumasensitief onderwijs, dubbel bijzonder en kansengelijkheid. Het ‘Basisboek (Hoog)begaafdheid voor po en vo’ is een belangrijke mijlpaal in het bestaan van het Kenniscentrum.

De komende jaren zal het Kenniscentrum zich blijven inzetten voor een inclusieve benadering, waarbij (hoog)begaafdheid niet als een label wordt gezien, maar als een natuurlijk onderdeel van de onderwijsdiversiteit.

Het Kenniscentrum is er voor het hele funderend onderwijsveld, we voelen de verantwoordelijkheid om de kennis toegankelijk en toepasbaar te maken voor alle betrokkenen. Daarom zal het Kenniscentrum zich in de periode 2027–2030 onder andere richten op:

• De versterking van het kennis- en communityplatform: de bestaande website blijft beschikbaar en wordt uitgebreid met nieuwe inzichten, publicaties en praktijkvoorbeelden.
• Verbinden van praktijk, beleid en wetenschap: via expertgroepen, thematische bijeenkomsten en internationale samenwerkingen wordt kennis gedeeld en verdiept.
• Het blijven organiseren van online en fysieke bijeenkomsten. Naast de (internationale ) webinars en online workshops organiseren we landelijke, jaarlijkse congressen. In 2027 wordt een groot evenement georganiseerd rond de lancering van het ‘Casusboek (hoog)begaafdheid voor primair en voortgezet onderwijs’.
• Versterken samenwerking met relevante partijen. Om zeker te zijn dat kennis over (hoog)begaafdheid overal in Nederland beschikbaar is, willen we nog meer samenwerken met lerarenopleidingen, aanbod ontwikkelen voor samenwerkingsverbanden en een beeld krijgen van wat er in de regio’s speelt (en ook daar aanbod voor ontwikkelen). Ook sluiten we aan bij internationale organisaties zodat we relevante kennis uit het buitenland kunnen delen met scholen in Nederland.

Over NTCN

Het National Talent Centre Nederland (NTCN) is een onafhankelijk en gezaghebbend platform dat zich richt op het verbinden, versterken en verspreiden van expertise over (hoog)begaafdheid en talentontwikkeling in Nederland. NTCN fungeert als bruggenbouwer tussen praktijk, wetenschap, beleid en onderwijs, en streeft naar optimale ontwikkelkansen voor (hoog)begaafde kinderen, jongeren en volwassenen. NTCN werkt samen met nationale en internationale partijen, zoals het European Talent Support Network (ETSN).

In opdracht van het ministerie van OCW voert NTCN sinds begin 2022 de opdracht voor het Kenniscentrum Hoogbegaafdheid uit. Het Kenniscentrum richt zich specifiek op de duurzame inbedding en ontwikkelt toegankelijke kennis over (hoog)begaafdheid in het primair en voortgezet onderwijs. Zo werken we aan kansrijk en inclusief onderwijs voor leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid.

Op 17 november 2026 vindt het congres Dubbel bijzondere leerlingen plaats. Dit gratis congres wordt georganiseerd door het Kenniscentrum Hoogbegaafdheid.

Dubbel bijzondere leerlingen vormen een kleine groep onder alle leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid. We gaan deze leerlingen steeds beter herkennen maar staan soms nog voor raadsels hoe we aan hun educatieve behoeften tegemoet kunnen komen. De diversiteit van wat dubbel bijzonder is, is zo groot dat er maar een grote gemene deler is: al deze leerlingen hebben maatwerk nodig om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. De interactie tussen kenmerken van begaafdheid en kenmerken van een leer-of ontwikkelingsstoornis is voor elk van hen weer anders en vraagt daarom ook om andere ondersteuning van kind én leraar.

Op deze dag gaan we in op het versterken van leerlingondersteuning vanuit een inclusieve gedachte en zal er een sterk accent liggen op contextversterking. We gaan uit van kansen en mogelijkheden en hebben oog voor de balans van wat maximaal wenselijk en maximaal haalbaar is. Het delen van best practices vormt een belangrijk onderdeel van de dag. Internationale gastsprekers zijn onder andere Dr. Mark Long (Bridges Academy, Studio City, los Angeles, USA), en dr. Michelle Ronkesley Pavia (Griffith University, Australië).

Vanuit de Nederlandse onderwijspraktijk zijn er o.a. bijdragen van Riana van Vliet, Kim Verhoeve, Willeke v.d. Kruys, Margriet Smit, Dorijn van Doorn, Fennie Kikkert en Hanneke Katerberg.

Voor wie

Het is een dag zowel voor primair als voortgezet onderwijs. Leraren, specialisten begaafdheid, onderwijsadviseurs, leerlingbegeleiders.

Waar

Congrescentrum De Reehorst, Ede

Programma in een oogopslag

• 09:15-09:45 Ontvangst
• 09:45-10:00 Opening dagvoorzitter
• 10:00-11:00 Keynote 1
• 11:00-11:30 Pauze & netwerkmomentje
• 11:30-12:30 Workshops
• 12:30-13:30 Lunch
• 13:30-14:30 Keynote 2
• 14:30-15:00 Pauze & netwerkmomentje
• 15:00-16:00 Good practices ‘En dan nu de praktijk’

Kosten

Deelnemen aan het congres is gratis.

Let op: Kom je niet, zeg je niet af en stuur je geen vervanger met jouw inschrijvingsbewijs? Dan ontvang je als nog een factuur van € 50,- want daardoor is jouw plek onbenut gebleven.

Inschrijven

Inschrijven via deze link: https://forms.gle/o18UtyHpLYHiiJee8

Ben je lid van een werkgroep HB? Werk je voor een schoolbestuur of SWV? Kom op 24 september naar onze studiedag met je hele werkgroep. En breng je bestuurder mee.

Op 24 september 2026 verzorgt het Kenniscentrum Hoogbegaafdheid een studie- en voor de derde keer een uitwisselingsdag ‘Gluren bij de buren’ speciaal voor werkgroepen van schoolbesturen en samenwerkingsverbanden. Net als anders is deze dag geheel gratis.
Wie die dag komt met tenminste 5 leden van de werkgroep én de directeur of bestuurder van de organisatie meebrengt, ontvangt voor alle deelnemers nog een gratis exemplaar van het Basisboek (hoog)begaafdheid in po en vo.

We hebben een mooi gevarieerd programma waarin diverse good practices breed gedeeld worden.

Programma

• 09:30-10:00 Ontvangst
• 10:00-10:15 Opening dagvoorzitter
• 10:15-11:00 Gastspreker 1: Janneke Berendsen
• 11:00-11:30 Pauze & netwerkmomentje
• 11:30-12:30 Gastspreker 2: Ragnild Zonneveld
• 12:30-13:30 Lunch
• 13:30-14:15 Panel met verschillende bestuurders
• 14:15-14:45 Pauze & netwerkmomentje
• 14:45-15:30 Gastspreker 3: Katalin Kapteijns
• 15:30-16:15 Gastspreker 4: Nina Oosterveen
• 16:15-16:30 Afsluiten van de dag

Voor wie

Het is een dag zowel voor werkgroepen gericht op primair als voortgezet onderwijs. We heten de bestuurders en directeuren die meekomen van harte welkom. Zij vormen een onmisbare schakel in het proces om diverse voorzieningen in het onderwijs aan leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid op alle scholen in de regio onder de aandacht te brengen!

Waar

Congrescentrum De Reehorst, Ede

Kosten

Deelnemen aan het congres is gratis.
Let op: Kom je niet, zeg je niet af en stuur je geen vervanger met jouw inschrijvingsbewijs? Dan ontvang je als nog een factuur van € 50,- want daardoor is jouw plek onbenut gebleven.

Inschrijven doe je via deze link: https://forms.gle/aVP2uBVFbENthUeG9

Let op: kom je met je hele werkgroep? Superleuk! Wil je dan wél zorgen dat alle leden zich afzonderlijk inschrijven? Dan weten wij precies op hoeveel mensen we moeten rekenen. Ook de bestuurder die meekomt, moet zich dan even inschrijven.

Als we vanuit het Kenniscentrum Hoogbegaafdheid met leraren in gesprek gaan en hen vragen naar hun grootste zorg waar het leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid betreft, dan verwijzen ze zonder uitzondering naar het verschijnsel onderpresteren. Leraren maken zich zorgen of ze wel bij alle leerlingen het onderste uit de kan halen. Daar komt ook altijd de vraag achteraan: Hoe kan ik onderpresteerders vinden? Hoe kan ik zorgen dat ik geen leerlingen mis? Die vraag vergt een gecompliceerd antwoord. In deze brochure gaan we proberen om daar zicht op te geven.

Wat vind je in deze brochure?

In deze brochure kunnen we helaas geen antwoord geven op alle vragen die rondom onderpresteren leven, maar we hopen wel dat we zowel vragen beantwoorden als dat we vragen oproepen die de lezer aanzetten tot nadenken en vertalen naar de praktijk.

In het hoofdartikel gaan we onder andere in op definities van onderpresteren, verschillende verschijningsvormen van onderpresteren, mogelijke oorzaken van onderpresteren, het herkennen van onderpresteren, oplossingen zoeken, maatwerk leveren en preventie. Net als anders hebben we ook weer pagina’s met dilemma’s en breinbrekers, en tips.

Podcast en webinars

We hebben een podcast opgenomen waarin we deze keer Martijn de Graaff vanuit zijn betrokkenheid bij de Begaafdheidsprofielscholen interviewen. Je kunt ook twee webinars over het thema onderpresteren bekijken: een Nederlandstalig webinar van Marjolijn van Weerdenburg en een Engelstalig webinar van dr. Del Siegle.

Video’s

Martin van Rooij had een mooi video-interview met Mariëlle Prinsen-Goedegebuure, moeder van een vastgelopen jongere, over de weg die de ouders met hun kind hebben afgelegd. Nina Oosterveen ging in gesprek met Elze ’t Hart, leraar verbonden aan een voltijdsvoorziening voor onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen. Martin van Rooij sprak ook met Carla Blankenstijn over haar ervaringen als ouder en leraar.

En nog veel meer…

Tot slot hebben we ook weer een serie veelgestelde vragen beantwoord, een reeks feiten kort op een rijtje gezet en een ruime hoeveelheid kleine video’s opgenomen waarin complexe begrippen in een minuut beantwoord worden. En natuurlijk vind je in onze online Kennisbank nog een schat aan extra materialen.

Hier kun je de brochure lezen…

• Lees de brochure online
• Lees de brochure als pdf
• En hier vind je alle content bij de brochure

Op 12 mei 2026 verzorgde Janneke Berendsen-Hulshof een inspirerende sessie over de wereld van rubrics. Een rubric is een soort matrix waarin schaalniveaus van prestatie of begrip zichtbaar zijn. Door gedetailleerde beschrijvingen van criteria en stappen van groei geeft het de leerling zicht op het leerproces én taal om daarover in gesprek te kunnen gaan. Janneke leidde dit in door kort stil te staan bij zelfregulerend leren en motivatie. Ook was er aandacht voor verschillende soorten rubrics en de inzet daarvan, wat ze illustreerde met concrete voorbeelden. Ze sloot af met het belang van feedback en monitoren. Het webinar is hier terug te kijken.

Wil je meer inspiratie?

• Bekijk het hoofdstuk en de bijbehorende tools van het Basisboek
• Of bekijk het webinar van Tracy Inman over de DAP-tool

We hebben het steeds vaker over schooltrauma als het om leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid gaat. Dan hebben we het meestal over moeilijk verstaanbaar gedrag als signaal voor moeilijkheden die niet van de ene op de andere dag ontstaan. Traumasensitief onderwijs voor leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid betekent dat er een relatie gelegd wordt tussen cognitieve en emotionele draagkracht. In deze brochure lees je er alles over en vind je ook weer talloze video’s, praktijkcases en handige tools.

• Brochure ‘Traumasensitief onderwijs’ (pdf)
• Brochure ‘Traumasensitief onderwijs’ (online versie)
• Bekijk hier alle content van de brochure

Acceleration moves learning ahead whether in terms of moving forward in placement in classes or in curriculum strategies for more complex learning opportunities. Acceleration is more than grade skipping. In fact, there are twenty-plus ways to accelerate students. This session will provide examples of various ways teachers accelerate learning for students in their classes so students can move along at a pace matched to their readiness to learn.

Julia Link Roberts is the Mahurin Professor of Gifted Studies and the Executive Director of The Center for Gifted Studies and The Carol Martin Gatton Academy of Mathematics and Science in Kentucky. She is an active advocate for gifted children at the state, national, and international levels.

Hoe helpt dynamisch testen jou om het leerpotentieel en de instructiebehoefte van (hoog)begaafde leerlingen inzichtelijk te maken?

(Hoog)begaafdheid wordt traditioneel bepaald aan de hand van een IQ-score. Een dynamische visie legt juist de nadruk op leerpotentieel en sluit aan bij Vygotsky’s zone van naaste ontwikkeling: wat een leerling kan bereiken met ondersteuning. Dynamisch testen, waarbij doelgerichte hulp tijdens het testproces wordt geboden, maakt zichtbaar hoe leerlingen leren en onder welke omstandigheden ze optimaal functioneren.

Het Kenniscentrum Hoogbegaafdheid gaat in de maanden mei/juni een veldonderzoek doen onder educatieve professionals uit het primair en voortgezet onderwijs. De resultaten van het onderzoek zijn straks bedoeld als inspiratie-impuls voor leraren die nog niet zoveel te maken hebben gehad met leerlingen met kenmerken van (hoog) begaafdheid.

We willen daarom graag weten wat leraren inspireert voor het werken met (hoog)begaafde leerlingen. We willen alle leraren van harte uitnodigen om zich aan te melden voor deelname.

Het onderzoek gaat in drie fasen verlopen

• Fase 1: We zoeken enthousiaste deelnemers

  Ben je leraar en lijkt het je leuk om mee te doen? Meld je dan aan om deel te nemen.
  
• Fase 2: Kernvraag van het onderzoek

  In de tweede fase verzamelen we twee soorten informatie: In het eerste deel van de vragenlijst zijn we gericht op jouw professionele achtergrond en de context waarin je werkt. Je tijdsinvestering voor het eerste deel van de vragenlijst is ongeveer 8 minuten. In het tweede deel van de vragenlijst gaan we in op de kernvraag van het onderzoek. Ook hiervoor beantwoord je weer enkele vragen en is de tijd die je hiervoor nodig hebt ongeveer 8 minuten.
  Je kunt op elk moment besluiten dat je toch liever niet meer wilt mee doen. Dan vul je de vragenlijst waarvoor we je de link toesturen gewoon niet in. Vul je de vragenlijst wel in dan zullen we je vragen of we je mogen benaderen voor een kort video-interview. Alleen vragenlijsten van deelnemers waarop deze vraag positief is beantwoord krijgen mogelijk een email met een verzoek om ook deel te nemen aan fase 3.
  
• Fase 3: Video-interviews
  
Uit de mensen die hebben aangegeven dat we hen mogen benaderen voor een video interview, trekken we een steekproef. Val je in deze steekproef dan nodigen we je uit om deel te nemen aan een video-interview. De vragen in dit korte interview vormen een verdiepingsslag op de antwoorden uit de oorspronkelijke vragenlijst.
  Dit interview neemt ongeveer 10 minuten in beslag. De interviews worden via zoom afgenomen en opgenomen. Heb je eerder deelgenomen maar wil je nu liever niet meer verder? Dat kan, dan stuur je op onze uitnodiging gewoon een mail met het bericht dat je toch liever niet verder deelneemt. Op dat moment zullen we je ook niet meer lastig vallen.

Wat gaan we doen met de gegevens?

Aan het eind van deze verkenning gaan we een onderzoeksverslag maken. Dit doen we in de vorm van een anonieme rapportage. Jouw gegevens bij ons zijn dus beschermd. Nu kan het zo zijn dat wij jouw video heel inspirerend vinden om als inspiratie-impuls voor andere leraren te gebruiken. In dat geval zullen we benaderen of we dat ook mogen doen. Ook dan kun je weer beslissen om daarvan af te zien. Als je daarvan afziet zullen we de video-opname met jou na transcriptie van de tekst vernietigen. De getranscribeerde tekst wordt dan volledig anoniem verwerkt.

Aanmelden

Hoewel we formeel pas in mei/juni beginnen met dit onderzoek kun je je al wel vast opgeven voor het onderzoek, dat doe je via deze link:
https://forms.gle/oBYyAjmZ72wUyHwD7

We hopen op erg veel enthousiaste deelnemers. Voel je daarom vrij om de link naar de vragenlijst te delen met alle collega’s uit jouw netwerk.

Wetenschappelijk onderzoek toonde enkele jaren geleden het belang aan van goede executieve vaardigheden voor alle leerlingen en dat deze vaardigheden een meer betrouwbare indicator voor schoolsucces zijn dan intelligentie. Wetenschappelijk onderzoek maakt ook duidelijk dat het neurologisch netwerk dat de basis vormt voor de ontwikkeling van deze vaardigheden bij kinderen met kenmerken van (hoog)begaafdheid minstens net zo sterk is als bij alle andere kinderen, en in sommige gevallen wellicht zelfs sterker is. Toch is het een hardnekkige mythe dat leerlingen met kenmerken van (hoog) begaafdheid minder goede executieve vaardigheden hebben.

Nu is het voor álle kinderen belangrijk om goede regulatievaardigheden te ontwikkelen. Maar die vaardigheden kun je alleen ontwikkelen als het onderwijsaanbod en de omgeving waarin je leert daarop ook echt dagelijks een beroep doen. Als het onderwijs- en opvoedingsaanbod ook voor kinderen met kenmerken van (hoog)begaafdheid goed is afgestemd, zullen zij net als alle andere kinderen in de gelegenheid te zijn om al die vaardigheden te ontwikkelen en dagelijks in te oefenen. Maar daar ligt dus wel een opdracht voor ouders en leraren om dat samen te realiseren. In de eerste brochure van 2026 met als thema ‘Executieve functies & vaardigheden’ leggen we uit wat nu precies het verschil tussen functie en vaardigheid is, wat er nodig is om beiden goed te ontwikkelen en hoe je ook vanuit een preventief oogpunt aan de slag kunt.

Naar de brochure