In een transactionele visie op (hoog)begaafdheid is er sprake is van een transactie: eerst dit, dan dat. Eerst moeten we vaststellen dat een leerling (hoog)begaafd is, dán kan de leerling worden toegelaten tot bijvoorbeeld een speciaal programma. De transformationele visie richt zich niet alleen maar op het herkennen van talent, maar vooral ook over het scheppen van een leeromgeving waardoor een transformatie van aanleg naar uitblinken bereikt kan worden. Dit is een meer inclusieve gedachte: als we zo min mogelijk kinderen willen buitensluiten, moeten we niet langer op zoek gaan naar het (hoog)begaafde kind. We zoeken dan naar het uitzonderlijke talent dat ontwikkeld moet worden in de wetenschap dat de omgeving sterk op dit ontwikkelingsproces van invloed is.

Stimulerend signaleren betekent dat je niet alleen kijkt wat iemand uit zichzelf laat zien, maar dat je die persoon actief uitdaagt zodat talenten, interesses en ontwikkelbehoeften zichtbaar worden. Bij stimulerend signaleren bied je uitdagende activiteiten of opdrachten aan, observeer je hoe iemand reageert, kijk je welke talenten, vaardigheden of behoeften zichtbaar worden en pas je vervolgens de begeleiding of het onderwijs daarop aan.

Regulatievaardigheden zijn vaardigheden waarmee je je gedachten, emoties en gedrag kunt sturen en aanpassen aan een situatie of doel. Voorbeelden van regulatievaardigheden zijn:

• Emotieregulatie: kalm blijven wanneer je boos of verdrietig bent.
• Aandachtsregulatie: je concentreren ondanks afleidingen.
• Stressregulatie: omgaan met spanning door bijvoorbeeld ontspanningstechnieken te gebruiken.

Als een leerling bijvoorbeeld een slecht cijfer krijgt, kan diegene met goede regulatievaardigheden de teleurstelling verwerken, bedenken wat beter kan en een plan maken voor de volgende toets, in plaats van direct op te geven.

Een fixed mindset (vaste mindset) is het idee dat je eigenschappen, intelligentie en talenten grotendeels vaststaan en niet veel kunnen veranderen. Het begrip komt van de psycholoog Carol Dweck. Mensen met een fixed mindset denken bijvoorbeeld:
“Ik ben nu eenmaal niet goed in wiskunde.”
“Als ik ergens moeite voor moet doen, betekent dat dat ik er geen talent voor heb.”
“Fouten maken laat zien dat ik niet slim genoeg ben.”

Het tegenovergestelde is een growth mindset (groeimindset): het geloof dat vaardigheden en intelligentie zich kunnen ontwikkelen door oefening, strategieën en doorzettingsvermogen. De meeste mensen hebben overigens niet altijd alleen een fixed of alleen een growth mindset; vaak verschilt het per situatie of onderwerp.

Deprivatie betekent letterlijk het ontbreken van of tekort aan iets belangrijks. We spreken ook over deprivatie als een leerling langere tijd geen passend aanbod krijgt op school.

Een curatieve aanpak richt zich op het genezen of behandelen van problemen die er al zijn. Het doel is het verhelpen van het probleem of de klacht. Bij een preventieve aanpak probeer je te voorkomen dat klachten, knelpunten of problemen ontstaan, door al in een vroeg stadium te zorgen voor een optimale omgeving en begeleiding.

Autonomie is het gevoel dat je zelf keuzes kunt maken en invloed hebt op wat je doet. In het onderwijs betekent dit dat leerlingen ervaren dat ze mee mogen denken in hun leerproces. Ze voelen zich niet alleen uitvoerder van taken, maar worden serieus genomen in hun ideeën, aanpak en leerstijl. Autonomie is een van de drie psychologische basisbehoeften uit de zelfdeterminatietheorie, naast competentie en relatie. Wanneer aan deze drie behoeften wordt voldaan, neemt de motivatie van leerlingen toe. Autonomie betekent volgens deze theorie dus niet dat je helemaal vrij bent om te doen en te laten wat je wilt.